MÜHENDİSLİK ETİĞİ VE GÜÇLENDİRME

Prof.Dr.Nahit Kumbasar İstanbul Teknik Üniversitesi. İnşaat Fakültesi.Maslak,İstanbul

Öz

Ülkemizin karşılaştığı son iki büyük depremden sonra, bilim adamlarının ve mühendislerin davranışları ile ilgili etik sorunlar daha belirgin biçimde göze çarpar duruma gelmiştir. Bu yazıda, söz konusu kurallar üzerinde durulmakta ve bazı davranış biçimleri bu açıdan değerlendirilmeye çalışılmaktadır. Giriş

Toplumu derinden sarsan savaş, kıtlık vb durumlarda, törel değerlerin geri planda kaldığı, en azından toplumun daha fazla sayıda üyeleri tarafından göz ardı edildiği bilinmektedir. Bugün ülkemizde ayni durumla karşılaştığımızı genel olarak ahlak kurallarının azımsanamayacak sayıda kimselerce hiçe sayıldığını görüyoruz. Bu durumun nedenleri üzerinde değişik görüşler ileri sürülebilirse de nedenler konumuzun dışında tutulabilir.

Etik, sözlük anlamı ile ahlak felsefesi. (aktörebilim ya da törebilim) olduğuna göre etik sorunların ahlaki sorunlar olarak görülebileceği gibi TMMOB'nin II. Mühendislik ve Mimarlık Kurultayı Karar Taslakları'nda adlandırıldığı şekli ile 'Mesleki Davranış İlkeleri' olarak da görülebileceği söylenebilir.

Mühendislik Etiği meslek odalarımız ve öğretim kurumlarımızca düzenlenen toplantılarda ele alınmakta, irdelenmektedir. Yukarıda sözü edilen TMMOB Kurultayında bu konunun öğretim planlarına alınıp yüksek öğretim kurumlarınca ders olarak okutulması istenmiştir. Batı ülkelerinde bu derslerin bulunduğu da bilinmektedir. Ayrıca, Science and Engineering Ethics adlı bir dergi 1995 yılından beri yayınlanmaktadır.

Meslekle ilgili etik kuralların önemli bir bölümü genel ahlak kuralları içinde veya sadece iyi insan olma koşulları içinde çözümlenebilecek sorunlarla ilişkilidir. Özellikle deprem nedeni ile daha çok göze batan bilim ve mühendislik etiğine aykırı olay ve davranışların hemen hemen tümü genel ahlak kuralları açısında da eleştirilecek karakterdedirler.

Mühendislik Etiği

Yukarıda sözü edilen Mesleki Davranış İlkeleri, ASCE'in Code of' Ethics' adı ile verdiği kurallarla büyük ölçüde uyumludur. Bu nedenle ülkemiz iç in bir etik kurallar taslağı olarak düşünülebilir. Olay ve davranışları değerlendirirken, kişisel değer yargılarına dayanmak yerine, bu kurallardan hareket etmek daha uygun gözükmektedir.

Topluma Karşı Sorumluluklar

Mühendisler ve Mimarlar,

1.Mesleki bilgi, beceri ve deneyimlerini, toplumun ortak çıkarları evrensel insani kazanımların ve kültürel mirasın korunması ve insan refahının gelişimi için kullanırlar toplumun sağlığı, güvenliği ve refahı için duymuş oldukları sorumluluk her zaman kendi kişisel çıkarlarının,meslektaşlarının çıkarlarının ya da mimar ve mühendisler topluluğunun çıkarlarının üstünde yer alır.

2.Kendilerinden istenen işin toplum ve çevre için ciddi bir tehlike yaratacağı sonucuna varırlarsa ve bu konudaki mesleki yargıları işveren ya da müşteri tarafından dikkate alınmıyorsa, görüşlerini işverene ya da müşterilerine yazılı olarak bildirirler ;sonuç alamamaları durumunda meslek örgütlerini ve gerektiğinde yetkili makamları ve kamuoyunu bilgilendirirler.