Diri kırıklar ve beklenen deprem

Türkiye´de diri kırıklar boyunca her 5 yılda bir büyüklüğü 7´den daha fazla deprem oluyor. Son büyük deprem, 1999 yılında olduğuna göre, ortalama 2004 yılına kadar Anadolu´nun bir yerinde bu büyüklükte bir deprem daha bekleniyor. Üç yılda bir ise 6 büyüklüğünde deprem oluyor. Diri kırıkların yıkım yapması içinse büyüklerinin 5´in üzerinde olması gerekiyor. Anadolu boyunca üç tane diri kırık kuşağı var. Bunlardan en önemlisi Kuzey Anadolu Kırığı, devamında Doğu Anadolu ve sonra Batı Anadolu çökme kırıkları geliyor. Kuzey Anadolu Kırık kuşağının genişliği 1 ile 10 km arasında değişiyor, 14 milyon yıldır kırık boyu 25 bin 120 km atım kazanmış. Yaklaşık hızı 1 ile 2.5 cm ve sağ atımlı bir kırık bu. Doğu Anadolu Kırığı´nın yaşı 2 ile 3 milyon yıl, Türkiye sınırları içindeki boyunun 400 km olduğu tahmin ediliyor. Toplam yer değiştirmesi 15 km kadar. Gidiş hızı ise yılda 0.5 cm. O nedenle daha az depremler elde ediyor. Batı Anadolu Kırıkları´na bakınca, buradaki deprem derinlikleri 10-18 km ve en derin depremler ise Kuzey Batı Marmara´da, Bodrum, Finike gibi merkezlerde oluyor. Buralarda deprem derinlikleri 120 km´ye kadar varabiliyor. Depremler ne kadar derin olursa etkisi o kadar az oluyor.

Prf.Dr.Şener ÜŞÜMEZSOY 17 Ağustos depremi sonrası ilk defa bir bilim dalının Jeolojinin toplumsallaştığı görülür. Jeolojik modellerin deprem konusundaki önerileri ve öngörüleri toplum psikolojisinden ekonomiye değin tüm konuları yönlendirdi. Burada öne çıkan olgu deprem senaryoları ve deprem beklentisidir. Deprem senaryoları esas olarak bilimsel görüş ve modeller kitle iletişim araçlarıyla toplumsallaştı.

Öngörüler ve Model Önerileri Sezgici bir bilim anlayışı ve herhangi bir gözleme dayanmadan ileri sürülen modeller toplumsal paranoyaya yol açar etkinlikteydi. Deprem sonrası ilk görüş körfez depremi kırığının Hersek burnunun batısına geçmediği, bundan sonra ki aşamada Adalar fayı başta olmak üzere Kuzey Marmara çerçeve fayının yırtılacağına dayanıyordu. Bu model İstanbul'un hemen açığından geçen Kuzey Marmara fayının yırtılmasıyla 8'lik bir depremin İstanbul'u beklediğini vurguluyordu. Bu model Okay tarafından Cumhuriyet Bilim Teknikte yayınlandı. Temel varsayım Kuzey Anadolu Fayının Marmara denizindeki devamını Kuzey Marmara fayı olduğu ön kabulüydü. Bu fayın yanal atımlı bir sistem olduğunu ve Kuzey Anadolu fayının Kuzey Marmara çerçeve fayı boyunca devam ederek Gaziköy fayıyla birleştiği kabul ediliyordu. Bu ön kabulün getirdiği düşünce sistemi Hersek burnundan başlayarak batıya doğru yırtılma Adalar - Bakırköy - Çekmece boyunca ilerleyeceği ve bu yırtılma sonucu 8'lik bir depremin iki ay içinde gerçekleşeceği söyleniyordu.



devam